🔤 Tiếng Việt

Cách dạy bé học bảng chữ cái tiếng Việt tại nhà (4–6 tuổi)

Hướng dẫn cha mẹ dạy bé 4–6 tuổi học 29 chữ cái tiếng Việt - nên dạy chữ nào trước, chữ dễ nhầm, phân biệt tên chữ và âm, trò chơi vui tại nhà.

Sam Kido biên soạn · Cập nhật · 9 phút đọc

Cách dạy bé học bảng chữ cái tiếng Việt tại nhà (4–6 tuổi)

Tóm tắt nhanh

  • Để dạy bé 4–6 tuổi học bảng chữ cái tiếng Việt, cha mẹ nên dạy mỗi lần 2–3 chữ, gắn chữ với hình ảnh quen và chơi lại mỗi ngày 10–15 phút.
  • Bảng chữ cái tiếng Việt có 29 chữ cái, gồm 12 nguyên âm và 17 phụ âm; các chữ f, j, w, z không có trong bảng.
  • Mỗi chữ cái tiếng Việt có tên chữ (a, bê, xê) dùng khi đọc bảng chữ cái và âm (a, bờ, cờ) dùng khi ghép vần.
  • Không cần dạy bảng chữ cái theo thứ tự a đến y; nên bắt đầu từ chữ đầu trong tên bé, rồi đến nguyên âm dễ đọc và phụ âm quen thuộc.
  • Bé 4–5 tuổi không nên bị ép tập viết chữ, vì bàn tay nhiều bé chưa đủ khéo để cầm bút đúng và viết nét đều.
Mục lục
  1. Bảng chữ cái tiếng Việt có bao nhiêu chữ?
  2. Tên chữ và âm: dạy bé đọc "bê" hay "bờ"?
  3. Nên dạy bé chữ nào trước?
  4. Bé hay nhầm b với d, m với n thì phải làm sao?
  5. Chơi trò gì để bé nhớ chữ cái tại nhà?
  6. Có nên cho bé tập viết chữ sớm?
  7. Câu hỏi thường gặp

Muốn dạy bé học bảng chữ cái tiếng Việt nhẹ nhàng, cha mẹ chỉ cần nhớ ba điều: mỗi lần dạy ít chữ (2–3 chữ), gắn chữ với hình ảnh và đồ vật bé quen, và chơi lặp lại mỗi ngày 10–15 phút. Bé 4–6 tuổi học bằng mắt, tai và đôi tay. Bé chưa cần ngồi vào bàn viết chữ.

Dưới đây là thứ tự nên dạy, cách phân biệt "bê" với "bờ", các nhóm chữ bé hay nhầm và những trò chơi học chữ cái tại nhà.

Bảng chữ cái tiếng Việt có bao nhiêu chữ?

Bảng chữ cái tiếng Việt có 29 chữ cái, xếp theo thứ tự:

a, ă, â, b, c, d, đ, e, ê, g, h, i, k, l, m, n, o, ô, ơ, p, q, r, s, t, u, ư, v, x, y

Trong đó:

  • 12 nguyên âm: a, ă, â, e, ê, i, o, ô, ơ, u, ư, y.
  • 17 phụ âm: b, c, d, đ, g, h, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, x.

Có ba điều cha mẹ nên biết thêm:

  • Các chữ f, j, w, z không có trong bảng chữ cái tiếng Việt.
  • Năm dấu thanh (sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng) không phải chữ cái, nên dạy riêng sau khi bé quen mặt chữ.
  • Các chữ ghép như ch, nh, ng, th, tr... cũng không nằm trong 29 chữ. Bé sẽ học chúng khi bắt đầu đánh vần ở lớp 1.
Bảng 29 chữ cái tiếng Việt theo thứ tự từ a đến y, 12 nguyên âm tô màu hồng và 17 phụ âm, không có f, j, w, z
Bảng chữ cái tiếng Việt: 12 nguyên âm, 17 phụ âm

Tên chữ và âm: dạy bé đọc "bê" hay "bờ"?

Đây là điều nhiều cha mẹ băn khoăn nhất. Thật ra mỗi chữ cái có hai cách đọc, dùng vào hai việc khác nhau:

  • Tên chữ (a, bê, xê, dê...) dùng khi gọi tên chữ hoặc đọc thuộc bảng chữ cái.
  • Âm (a, bờ, cờ, dờ...) dùng khi ghép vần. Ví dụ: bờ - a - ba.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 yêu cầu học sinh lớp 2 thuộc bảng chữ cái và phân biệt được tên chữ cái (a, bê, xê...) với âm (a, bờ, cờ...). Bạn có thể đọc phân tích chi tiết trong bài Tổ chức hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ mầm non theo tiếp cận liên thông với Chương trình GDPT 2018 (Tạp chí Thiết bị Giáo dục, 2024).

Với bé 4–6 tuổi, cha mẹ có thể dạy âm trước, vì âm dùng được ngay khi bé tập ghép tiếng. Tên chữ học sau cũng không muộn. Bảng dưới đây so sánh một số chữ hay gây nhầm:

ChữTên chữ (cách gọi thường dùng)Âm khi ghép vầnVí dụ
bbêbờbà, bé
cxêcờcá, cò
ddêdờdưa, dê
đđêđờđỏ, đu đủ
ggiêgờgà, gỗ
hháthờhổ, hoa
kcacờkẹo, kim
qquy (cu)luôn đi với u: quờquả, quạt

Nên dạy bé chữ nào trước?

Không cần dạy đúng thứ tự từ a đến y. Bé nhớ nhanh hơn khi học những chữ dễ phát âm, dễ nhìn và hay gặp trước. Mỗi bộ sách lớp 1 cũng có thứ tự riêng, nên trước khi vào lớp 1 cha mẹ không cần bám theo một thứ tự cố định.

Gợi ý chia nhóm như sau:

  1. Chữ của bé: bắt đầu bằng chữ cái đầu trong tên bé. Bé "An" sẽ rất thích chữ a, vì đó là "chữ của con".
  2. Nguyên âm đơn giản: o, a, e, i, u. Các chữ này dễ đọc, miệng mở rõ.
  3. Chữ có mũ, có râu: dạy theo cặp với chữ gốc. Ví dụ o → ô → ơ, a → ă → â, e → ê, u → ư. Bé chỉ cần nhớ "thêm cái mũ", "thêm cái râu".
  4. Phụ âm quen thuộc: m, b, c, n, l, h, t. Đây là những âm có trong nhiều từ bé nói hằng ngày như mẹ, bà, cá, nước, lá.
  5. Chữ khó hơn hoặc ít gặp: đ, g, k, q, r, s, x, v, p, y.

Một nhịp học gợi ý cho bé 5 tuổi (bé 4 tuổi có thể kéo dài gấp đôi):

TuầnChữ họcHoạt động chính
1o, ô, ơ, a, ă, âTìm hình tròn quanh nhà, đội "mũ" cho chữ
2e, ê, i, u, ư, yThẻ chữ kèm hình, đố chữ trên bao bì
3m, n, b, c, l, h, tGhép âm với hình: mờ - mèo, bờ - bò
4d, đ, g, k, q, r, s, v, x, pÔn bằng trò "săn chữ", nghe âm đầu

Học chậm hơn cũng không sao, miễn là bé thấy vui.

Bé hay nhầm b với d, m với n thì phải làm sao?

Nhầm chữ là chuyện bình thường ở tuổi này, vì bé chưa quen việc chữ quay trái hay phải là thành chữ khác.

Nhóm dễ nhầmVì sao bé nhầmMẹo cho cha mẹ
b - d - p - qGiống nhau, chỉ khác hướngKhông dạy cùng ngày. Mỗi chữ gắn một hình cố định: b - con bò, d - quả dưa. Chữ q luôn dạy kèm u thành "qu"
m - nChỉ khác số "chân"Đếm chân: n có 2 chân, m có 3 chân
n - uGiống nhau khi lật ngượcCho bé chỉ vào chỗ hở: n hở ở dưới, u hở ở trên
o - ô - ơ, a - ă - âKhác nhau ở mũ và râuNói chuyện vui: "chữ o đội mũ thành ô, mọc râu thành ơ"
e - ê, u - ưBé bỏ qua dấu phụTô màu riêng cho cái mũ, cái râu để bé chú ý
Bốn nhóm chữ bé hay nhầm và mẹo gỡ: b d p q gắn hình con bò, quả dưa; m n đếm chân; n u chỉ chỗ hở; o ô ơ đội mũ, mọc râu
Các nhóm chữ bé hay nhầm và mẹo nhớ

Chơi trò gì để bé nhớ chữ cái tại nhà?

Bé tuổi mẫu giáo nhớ chữ tốt nhất khi được chạy nhảy, cầm nắm và cười đùa. Vài trò chơi làm ngay với giấy, bút và đồ trong nhà:

  1. Săn chữ trong nhà: viết 3 chữ lên giấy, dán ở ba góc phòng. Mẹ đọc âm "mờ", bé chạy đến đúng tờ giấy có chữ m.
  2. Chữ trên lưng: mẹ dùng ngón tay vẽ chữ thật to lên lưng bé, bé đoán đó là chữ gì. Sau đó đổi vai cho bé vẽ lên lưng mẹ.
  3. Nặn và xếp chữ: nặn chữ bằng đất nặn, xếp chữ bằng que kem, hạt đậu, dây len. Bé vừa nhớ hình chữ vừa luyện đôi tay.
  4. Đi chợ tìm chữ: khi đi siêu thị, đố bé tìm chữ a trên bao bì, chữ m trên biển hiệu.
  5. Đố âm đầu: "Con mèo bắt đầu bằng âm gì?" - "Mờ!". Trò này giúp bé nghe được âm đầu của từ, là bước chuẩn bị rất tốt cho đánh vần sau này.
  6. Câu cá chữ: cắt thẻ chữ hình con cá, gắn kẹp giấy, làm cần câu bằng que và nam châm nhỏ. Câu được con cá nào, bé đọc chữ trên con cá đó.

Mỗi buổi chỉ nên 10–15 phút. Hãy dừng khi bé vẫn còn vui, để hôm sau bé còn háo hức.

Bảng 29 chữ cái trong phòng Tiếng Việt của Sam Kido trên điện thoại, bé bấm vào từng chữ để nghe phát âm
Bảng 29 chữ cái trên Sam Kido

Có nên cho bé tập viết chữ sớm?

Không nên ép. Ở tuổi 4–5, bàn tay nhiều bé chưa đủ khéo để cầm bút đúng và viết nét đều. Bị bắt viết nhiều, bé dễ cầm bút sai và chán học, mà thói quen cầm bút sai thì rất khó sửa.

Thay vì bắt bé viết kín trang, cha mẹ có thể:

  • Cho bé dùng ngón tay vẽ chữ trên khay cát, khay bột hoặc trên kính mờ hơi nước.
  • Cho bé vẽ nét to bằng phấn trên sân, bút sáp trên giấy khổ lớn.
  • Chơi các trò luyện tay như nặn đất, xé dán, cài cúc áo, gắp hạt.

Nếu bé tự thích viết, cứ để bé viết thoải mái và khen bé. Khi vào lớp 1, cô giáo sẽ hướng dẫn bé cầm bút, ngồi đúng tư thế và viết theo đúng quy trình nét chữ.

Câu hỏi thường gặp

Bé mấy tuổi thì nên học bảng chữ cái?

Bé có thể làm quen bảng chữ cái qua trò chơi từ khoảng 4–5 tuổi, khi bé tò mò về chữ. Không có mốc tuổi bắt buộc. Bé 5–6 tuổi thường đã được làm quen chữ cái ở trường mầm non. Bé chưa thuộc hết 29 chữ trước khi vào lớp 1 cũng không sao, vì lớp 1 sẽ học lại âm và chữ từ đầu. Điều bé cần hơn là những kỹ năng trong bài chuẩn bị cho con vào lớp 1, như tự lập và quen ngồi học.

Nên dạy chữ in thường hay chữ in hoa trước?

Nên dạy chữ in thường trước. Phần lớn chữ trong sách, truyện và bài học lớp 1 là chữ thường. Chữ in hoa có thể giới thiệu sau, khi bé đã nhận ra chữ thường khá chắc.

Bé học trước quên sau thì phải làm sao?

Hãy ôn chữ cũ xen với chữ mới trong mỗi buổi chơi, và gắn chữ với những từ bé yêu thích. Học trước quên sau là chuyện rất bình thường. Bé cần gặp lại một chữ nhiều lần, trong nhiều tình huống khác nhau thì mới nhớ lâu.

Cho bé học chữ cái qua app hay video có được không?

Được, nếu dùng có chừng mực và cha mẹ ngồi cùng bé. App và video giúp bé nghe giọng đọc chuẩn và có hình ảnh sinh động. Tuy vậy, chúng không thay được việc bé cầm, nặn, chơi chữ cùng bố mẹ. Cha mẹ nên giới hạn thời gian và chọn hoạt động có tương tác, nơi bé phải chọn, nói hoặc trả lời, thay vì chỉ xem.

Với trẻ 2–4 tuổi, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị thời gian ngồi trước màn hình không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Mốc cho từng độ tuổi có trong bài trẻ xem điện thoại bao lâu là đủ.

Bảng chữ cái tiếng Việt có chữ f, j, w, z không?

Không. Bảng chữ cái tiếng Việt có 29 chữ và không có f, j, w, z. Nếu bé hỏi, cha mẹ có thể nói đó là những chữ bé sẽ gặp khi học bảng chữ cái tiếng Anh.

#bảng chữ cái tiếng việt#dạy bé học chữ cái#29 chữ cái#mầm non#chuẩn bị vào lớp 1